Op woensdag 26 november 2025 organiseerde KIMO een webinar met de titel "De aanwezigheid en impact van PFAS op kustgemeenschappen: wat weten we en hoe gaan we verder?". Het evenement bracht experts en beleidsmakers samen om de alarmerende verspreiding van PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) in ons mariene milieu en de daaruit voortvloeiende impact op kustgebieden te analyseren.
Het webinar was een groot succes. Het gaf belangrijke inzichten in de omvang van het probleem en, nog belangrijker, er werd een nieuwe praktische gids gelanceerd om gemeenten te helpen actie te ondernemen.
Een wijdverbreid probleem in Europese wateren
De sessie begon met een sober overzicht van Magnus Løfstedt van het Europees Milieuagentschap (EEA). Hij presenteerde gegevens uit de recente briefing van het EEA, waaruit bleek dat PFOS – een oude PFAS-verbinding – wijdverspreid voorkomt in Europese wateren. De gegevens lieten een hoog percentage overschrijdingen van de wettelijke drempelwaarden zien: 47% tot 100% van de gemonitorde overgangs- en kustwateren voldeed tussen 2018 en 2022 niet aan de jaarlijkse gemiddelde milieukwaliteitsnorm.
De heer Løfstedt benadrukte dat de huidige monitoring onvoldoende is en slechts een beperkt aantal PFAS-verbindingen en geografische gebieden bestrijkt. Hij concludeerde dat deze wijdverspreide aanwezigheid een ernstige bedreiging vormt voor de ambitie van de EU om vervuiling tot nul terug te dringen en de doelstelling om een goede chemische toestand van de Europese wateren te bereiken.
Van zee naar land: een onverwacht pad
Vervolgens presenteerde Søren Rygaard Lenschow van NIRAS overtuigend bewijs uit Denemarken van een tot nu toe onderschatte route: het transport van PFAS van zee terug naar land via zeeschuim en zeesprayaerosolen.
Zijn onderzoek aan de westkust van Jutland vond PFAS-verontreiniging in grondwater, drainagewater en drinkwaterputten, waarbij de concentraties afnamen naarmate men verder landinwaarts ging. De bron bleek de oceaan zelf te zijn. Analyse van zeeschuim verzameld na een storm onthulde astronomisch hoge PFAS-concentraties van 120,000 ng/l – 60,000 keer de Deense drinkwaternormen.
De heer Lenschow legde uit dat PFAS, oppervlakteactieve stoffen, zich verrijken op het grensvlak tussen lucht en water. Golfslag creëert bellen en aerosolen die zwaar beladen zijn met deze chemicaliën. Deze worden vervolgens door de wind landinwaarts geblazen, slaan neer op het land en infiltreren in het grondwater. Dit mechanisme heeft geleid tot verontreiniging van kustweiden, wat een risico vormt voor grazend vee en wilde dieren.
De wetenschap achter de zeespraycyclus
Bo Sha, een postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Stockholm, verdiepte zich in de wetenschap en legde uit hoe de oceaan fungeert als een belangrijk wereldwijd reservoir voor historische PFAA-emissies. Zijn onderzoek toonde aan dat PFAS sterk verrijkt zijn in de microlaag van het zeeoppervlak en opnieuw in de atmosfeer kunnen worden uitgestoten door de productie van zeesprayaerosolen (SSA).
Dr. Sha onthulde dat voor sommige oude PFAS-soorten, zoals PFOA en PFOS, de heruitstoot via zeespray nu groter is dan alle andere directe emissies naar de lucht samen. Een aanzienlijk deel van deze emissie is afkomstig van kustwateren en een aanzienlijk percentage slaat terug op kustgebieden. Hij benadrukte dat de geschatte concentraties PFAS in regenwater in Denemarken zorgwekkend dicht bij de nationale drinkwaterrichtlijn liggen, wat bevestigt dat dit een significante en aanhoudende bron van verontreiniging is voor kustgemeenschappen.
Een oproep tot actie voor gemeenten
Het webinar ging vervolgens over oplossingen. Milou Grylls, die haar werk voor KIMO presenteerde, schetste de cruciale rol die lokale overheden spelen in de aanpak van PFAS-vervuiling. Ze benadrukte gemeentelijke controlegebieden zoals toezicht, ruimtelijke ordening, aanbesteding en waterbeheer als belangrijke hefbomen voor verandering.
Ze deelde inspirerende voorbeelden van gemeenten in heel Europa:
* Kungälv, Zweden: Onderzoek naar PFAS in een drinkwaterbron vlak bij de kust.
* Lemvig, Denemarken: Zeeschuim blijkt de bron van wijdverbreide lokale verontreiniging.
* Veere, Nederland: In kaart brengen van PFAS in kustbodems en betrokkenheid van betrokken boeren en bewoners.
Lancering van de nieuwe gemeentelijke beleidsrichtlijnen van KIMO
Een belangrijke uitkomst van het webinar was de lancering van het nieuwe beleidsdocument van KIMO, 'Bestrijding van PFAS-vervuiling – Richtlijnen voor gemeentelijk beleid'. Deze praktische gids schetst een meervoudige strategie voor gemeenten, met speciale aandacht voor de krachtige tool van PFAS-vrije aanbesteding. De leidraad biedt een duidelijk implementatiekader en adviseert gemeenten om PFAS-taskforces op te richten, inkopers te trainen en zich aan te sluiten bij collectieve overeenkomsten om de markt te stimuleren naar veiligere alternatieven.
De weg vooruit uitstippelen
Het webinar werd afgesloten met een interactieve sessie, waarin deelnemers waardevolle feedback gaven om de meest urgente vragen te prioriteren die beantwoord moeten worden om de lasten van kustgemeenschappen volledig te begrijpen. Deze input zal van cruciaal belang zijn voor de toekomstige belangenbehartiging en onderzoeksinspanningen van KIMO.
De belangrijkste conclusie van het webinar is dat PFAS-vervuiling een uitdaging op de lange termijn vormt voor kustgebieden. Hoewel het enige tijd zal duren voordat regelgevende maatregelen effect hebben, staan lokale overheden niet machteloos. Door middel van geïnformeerd beleid, strategische aanbesteding en grensoverschrijdende samenwerking kunnen gemeenten vandaag nog beslissende stappen zetten om hun gemeenschappen en milieu te beschermen tegen de aanhoudende dreiging van PFAS.
Download de webinaropname of voor meer gedetailleerde informatie kunt u hieronder de KIMO-documenten downloaden:
